Шымкенттің орталық көшелері мен жаңа шағынаудандары телеарналардағы сюжеттерде таза әрі абаттандырылған мегаполис бейнесін көрсетіп жатқанда, қаланың шеткі аумақтарындағы экологиялық ахуал мүлде басқаша көрінеді.
Забадам мен Чапаевка аумағында Бадам өзенінің жағалауы кей жерлерде құрылыс қалдықтары төгілген орынға айналған. Ал жергілікті тұрғындардың айтуынша, кейбір тұстарда өзенге қарай құбырлар тартылып, олар арқылы тұрғын үйлерден ағынды су төгілуі мүмкін.
Бадам өзені – Шымкенттегі маңызды су нысандарының бірі. Алайда абаттандырылған орталық аудандардан сәл алыстасаңыз, қаланың көп жағдайда мерекелік теле сюжеттерге ене бермейтін басқа қырын көресіз.
Забадам мен Чапаевка аумағындағы өзен жағалауында құрылыс қалдықтарының үйінділері кездеседі. Бетон сынықтары, кірпіш, топырақ және басқа да қалдықтар өзен арнасына жақын жерлерге төгілген. Уақыт өте келе мұндай аумақтар тұрақты заңсыз қоқыс орындарына айналуы мүмкін.
Алайда алаңдатарлық мәселе – тек аумақтың сыртқы көрінісі ғана емес.
КӘРІЗ ЖҮЙЕСІНІҢ ОРНЫНА ӨЗЕН ПАЙДАЛАНЫЛА МА?
Жергілікті тұрғындардың айтуынша, кейбір жерлерде тұрғын үйлерден өзенге қарай құбырлар тартылған. Олардың ағынды және кәріз суларын бұру үшін пайдаланылуы мүмкін екені айтылып отыр.
Егер бұл ақпарат расталса, мәселе жай ғана абаттандыру проблемасымен шектелмейді. Тазартылмаған тұрмыстық ағынды сулардың су нысанына түсуі судың сапасының нашарлауына, жағымсыз иістің пайда болуына, жағалау топырағының ластануына және су экожүйесіне кері әсер етуі мүмкін.
Осы жерде нақты сұрақ туындайды: мұндай ықтимал төгінділерді кім бақылауда ұстайды және бұл аумақта тексеру жүргізілді ме?
Ал егер заңсыз төгінді фактісі расталса, оның ұзақ уақыт бойы қалайша назардан тыс қалғаны да түсініксіз.
ЕКІ ШЫМКЕНТ БАР МА?
Бүгінде Шымкент заманауи, қарқынды дамып келе жатқан әрі абаттандырылған мегаполис ретінде таныстырылып жүр. Қаланың орталығында қоғамдық кеңістіктер жаңартылып, көшелер мен жаңа шағынаудандар абаттандырылуда.
Бұл – сөзсіз, маңызды.
Алайда кез келген қаланың тек сыртқы келбеті ғана емес, көрінбейтін мәселелері де бар.
Телевизиялық камералар сирек баратын аумақтар да бар. Ол жерлерде тұрғындар күн сайын мерекелік репортаждарға енбейтін мәселелерді көріп отыр: өзен жағасындағы қоқыс, қараусыз қалған аумақтар, инфрақұрылым проблемалары және жергілікті тұрғындардың айтуынша, өзенге ықтимал кәріз төгінділері.
Осыдан бір қолайсыз сұрақ туындайды: қалалық ортаның сапасы аумақтың орталыққа қаншалықты жақын орналасқанына байланысты болуы керек пе?
Экологиялық қауіпсіздік абаттандырылған аумақ аяқталған жерде тоқтай ма?
АРЗАН ПИАР МА, ӘЛДЕ НАҚТЫ ҚАМҚОРЛЫҚ ПА?
Теледидардан тұрғындарға мінсіз таза әрі абаттандырылған Шымкент көрсетілген кезде заңды сұрақ туындайды: бұл көрініс қаланың шынайы жағдайын қаншалықты көрсетеді?
Орталық аудандар таза болса – жақсы. Жаңа шағынаудандар абаттандырылса – одан да жақсы.
Бірақ мегаполистің даму деңгейін оның орталық көшелерінің жағдайымен ғана бағалау жеткіліксіз.
Нағыз көрсеткіш – негізгі даңғылдар мен туристік бағыттардан алыс орналасқан аумақтарда тұратын адамдардың күнделікті өмірі.
Қаланың бір бөлігі үлгілі болып, екінші бөлігіндегі проблемалар көзге көрінбей қала берсе, мұндай қаланы экологиялық тұрғыдан қолайлы мегаполис деп атауға бола ма?
БИЛІК НЕНІ ТЕКСЕРУІ КЕРЕК?
Бадам өзеніне қатысты жағдай телеарнадағы уәдемен емес, нақты әрекетпен шешілуі тиіс.
Ең алдымен мыналар анықталуы қажет:
өзенге шығарылған құбырлар кімге тиесілі;
олар арқылы нақты не төгіледі;
бұл төгінділер экологиялық және санитарлық талаптарға сай келе ме;
су бұруға тиісті рұқсаттар бар ма;
өзеннің осы бөлігі соңғы рет қашан және кім тарапынан тексерілді;
жағалауға құрылыс қалдықтарының төгілуіне кім жауапты;
Забадам мен Чапаевка аумағында суға зертханалық талдау жүргізілді ме;
заңсыз қоқыс орындарының қайта пайда болуына жол бермеу үшін қандай шаралар қабылданып жатыр.
Бұл ретте қоғам тек тексеру жүргізілгені туралы есепті емес, сол тексерудің нақты нәтижесін көргісі келеді.
ӨЗЕН «ӘДЕМІ» ЖӘНЕ «ҰМЫТ ҚАЛҒАН» ҚАЛАНЫҢ ШЕКАРАСЫ БОЛМАУЫ КЕРЕК
Экология – теле сюжетке арналған декорация емес. Онымен қала қонақтары көретін немесе негізгі қоғамдық іс-шаралар өтетін жерлерде ғана айналысуға болмайды.
Бадам өзені «көрсетілімге арналған» және «көрсетілімнен тыс» болып бөлінбейді. Өзен үшін «қала шеті» деген ұғым жоқ. Кез келген қоқыс, кез келген заңсыз төгінді және кез келген әрекетсіздік түптің түбінде қаланың ортақ экологиялық мәселесіне айналады.
Забадам мен Чапаевка тұрғындарының да таза әрі қауіпсіз қоршаған ортада өмір сүруге құқығы бар.
Сондықтан мәселе қаланың орталығын абаттандыру керек пе дегенде емес. Әрине, керек.
Мәселе басқа:
заманауи әрі көрікті Шымкент қашан орталық көшелер мен телеэкрандарда ғана емес, адамдар өмір сүріп жатқан аумақтарда да көрініс табады?
Ал бүгін қалалық және табиғатты қорғау қызметтеріне қойылуы тиіс ең басты сұрақ:
бұл – шынымен шешіліп жатқан уақытша мәселе ме, әлде қаланың шеткі аумақтары әдемі телевизиялық картинаның сыртында қалып қойды ма?
