Аққұмдағы жайылымдық жерлер, суару каналының қоршалуы, әкімшілік айыппұл және «Бекшеге» шаруа қожалығына көрсетілген 44 392 000 теңге мемлекеттік қолдау. Төлеби ауданының тұрғындары аудандық мәслихаттың бұрынғы хатшысы Нұрлан Қойбағаровтың қызметіне қатысты бірқатар мәселеге түсініктеме талап етіп отыр. HAN TV редакциясы аталған жайттарға қатысты пікір алу үшін оған ресми сауал жолдап, көтерілген мәселелер бойынша өз ұстанымын баяндаған жазбаша жауап алды.
Түркістан облысының Төлеби ауданында қоғам мен құзыретті мемлекеттік органдардың назарын аударуды қажет ететін жағдай қалыптасты. Аққұм және Момынай ауылдарының тұрғындары жайылымдық жерлерді пайдалану, суармалы суға қолжетімділік және «Бекшеге» шаруа қожалығына мемлекеттік қаржылық қолдау көрсету мәселелеріне алаңдаушылық білдіруде.
Ашық дереккөздердегі мәліметтерге сәйкес, шаруа қожалығының басшысы ретінде Нұрлан Хамзатұлы Қойбағаров көрсетілген. Сонымен қатар аталған кезеңде оның аудандық мәслихатта басшылық қызмет атқарғаны және бірнеше шақырылымның депутаты болғаны да қоғамның ерекше қызығушылығын туғызып отыр.
Редакция тұрғындардың өтініштерін, ашық дереккөздердегі мәліметтерді зерделеп, Нұрлан Қойбағаровқа сауал жолдап, аталған жағдайларға қатысты түсініктеме беруін сұрады.
Қоршаудың ар жағындағы жайылым: жеке меншік қай жерден басталып, қай жерден аяқталады?
Тұрғындардың айтуынша, Аққұм ауылы маңындағы ауыл шаруашылығы мақсатындағы бірқатар жер учаскесі бұған дейін жеке меншікке рәсімделген. Алайда 2024 жылы осы аумақтардың айналасына қоршаулар орнатылған. Ауыл тұрғындарының мәлімдеуінше, қоршаулар бұрын рәсімделген жерлермен шектелмей, қосымша аумақтарды да қамтыған.
Осыған байланысты тұрғындар жер учаскелерінің нақты шекараларының заңдылығы мен аталған аумақтарға кіруді шектеудің негіздеріне қатысты сұрақтар қойып отыр.
Ауыл тұрғындары бірнеше мәселенің анық-қанығына көз жеткізгісі келеді: қоршаулар қандай құжаттар негізінде орнатылған? Қоршаудың ішіне кірген аумақтар іс жүзінде кімге тиесілі? Олардың нақты шекаралары мемлекеттік жер кадастрындағы мәліметтерге сәйкес келе ме?
Тұрғындар ұсынған ақпаратқа сәйкес, Жер ресурстарын басқару департаменті Нұрлан Қойбағаровқа 276 900 теңге көлемінде әкімшілік айыппұл салған. Бұл туралы 2024 жылғы 2 тамыздағы «Толеби туы» газетінің №31 санында да жарияланған.
Алайда әкімшілік жауаптылыққа тартылу фактісінің өзі басқа да заңбұзушылықтардың болғанын білдірмейді. Дегенмен тиісті қаулының қандай негіздермен қабылданғаны және оған себеп болған мән-жайлар жеке зерделеуді қажет етеді.
Суару каналы қоршаудың ар жағында: суға қолжетімділікке кім жауапты?
Тағы бір даулы мәселе — егістік пен бау-бақшаны суаруға арналған каналдың қоршалуы.
Аққұм және Момынай тұрғындарының айтуынша, орнатылған құрылымдар суару жүйесіне қол жеткізуге кедергі келтіріп, бақшалар мен үй іргесіндегі жерлерді суаруды қиындатқан.
Ауыл тұрғындары үшін су — жай ғана коммуналдық ресурс емес. Егіннің шығымы, жеке шаруашылықтардың тіршілігі мен отбасылардың әл-ауқаты суға қолжетімділікке тікелей байланысты.
Сондықтан каналдың құқықтық мәртебесін анықтап, оның меншік иесін немесе баланста ұстаушысын белгілеу, сондай-ақ қоршауды кімнің және қандай негізде орнатқаны келісілгенін тексеру қажет.
Бұдан бөлек, гидротехникалық нысанды күтіп ұстау және пайдалану үшін оған кедергісіз қолжетімділік қамтамасыз етілген-етілмегенін анықтау маңызды.
Негізгі сұрақ: орнатылған қоршаулардың халықты сумен қамтамасыз етуге ықпалы тәуелсіз тексеруден өтті ме? Ауыл тұрғындарының су пайдаланушы ретіндегі құқықтары бұзылған жоқ па?
44 392 000 теңге: мемлекеттік қаражат қандай мақсаттарға бөлінді?
«Бекшеге» шаруа қожалығына көрсетілген қаржылық қолдау туралы ақпарат та қоғамның назарын аударып отыр.
2025 жылғы 4 қазанда «Южный Казахстан» газетінде жарияланған «Правда должна быть одной» атты мақалада шаруа қожалығының 2020–2023 жылдар аралығында жалпы сомасы 44 392 000 теңге мемлекеттік қолдау алғаны туралы мәлімет келтірілген. Ашық дереккөздерге сәйкес, «Бекшеге» шаруа қожалығының басшысы ретінде Нұрлан Хамзатұлы Қойбағаров көрсетілген.
Мәслихаттағы лауазым және жеке шаруашылық: мүдделер қақтығысы болды ма?
Мүдделер қақтығысының болуы мүмкін деген мәселе де жеке назар аударуды қажет етеді.
2022 жылғы 12 тамыздағы Төлеби аудандық мәслихатының №18/108-VII шешімінде Нұрлан Қойбағаров аудандық мәслихат хатшысы ретінде көрсетілген. Аталған құжат 2022–2023 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жоспарын бекітуге қатысты.
Бұл жағдай лауазымдық өкілеттіктер мен жеке экономикалық мүдделердің аражігін ажырату мәселесін өзекті етеді.
Ауыл шаруашылығы кәсіпорнын басқару өздігінен заңбұзушылық болып саналмайды. Алайда бұл жағдайда Қойбағаровтың өзі басқаратын шаруашылықтың мүддесіне ықпал етуі мүмкін жер мәселелерін қарауға, шешімдер қабылдауға немесе тиісті құжаттарды талқылауға қатысқан-қатыспағанын анықтау қажет.
Нұрлан Қойбағаров редакция сауалдарына жауап берді: «Түсініктеме беруге дайынмын»
Қоғамдық маңызы бар мәселелерді объективті әрі жан-жақты жариялау қағидаттарын басшылыққа алған HAN TV редакциясы Нұрлан Қойбағаровқа сауал жолдап, аталған жағдайларға қатысты пікір білдіруін сұрады.
Жауап ретінде ол редакцияның хатын алғанын және қойылған сұрақтармен танысқанын хабарлады. Сонымен бірге өтіп жатқан сайлау науқанына байланысты камера алдында сұхбат беруді кейінге қалдырып, жазбаша түсініктеме беруді жөн көргенін жеткізді.
Төменде оның негізгі мәселелер бойынша ұстанымын ұсынамыз.
- Аққұм ауылындағы жер учаскелері
Нұрлан Қойбағаровтың айтуынша, әкесі 2011 жылы қайтыс болғаннан кейін «Бекшеге» шаруа қожалығы мұрагерлік тәртіппен өзіне өткен. Әкесіне тиесілі жер учаскелеріне құқықтар да оның атына рәсімделген.
Оның мәлімдеуінше, бұрын шаруа қожалығы аудандағы ең ірі асыл тұқымды тауарлы сүт фермасы болған. Қазір шаруашылық асыл тұқымды қой өсіруге маманданған.
Жер учаскелерінің заңдылығына қатысты Қойбағаров былай деп жауап берді:
«Әкеме тиесілі жер учаскелері әр жылдары, әртүрлі әкімдердің тұсында берілген. Облыс әкімінің бақылауымен Жер инспекциясы осы учаскелердің берілу заңдылығын тексерді. Тексеру барысында оларды беру кезінде заң бұзушылық анықталған жоқ. Аққұм ауылындағы жер мәселесіне қатысты түскен арыз бойынша прокуратура да тексеру жүргізді. Прокуратураның тексеру қорытындысы бойынша арызда көтерілген мәселелерге қатысты заң бұзушылық анықталған жоқ». Сонымен бірге ол сатып алған жер учаскелерінің бірінің шекарасынан қоршаудың асып кетуіне байланысты әкімшілік жауаптылыққа тартылғанын растады.
Оның түсіндіруінше, ол көршісі Ұлжалғас Искаковадан бір гектарға жетпейтін жер учаскесін ондағы қорасымен бірге сатып алған. Жерді сатып алғаннан кейін учаске шекарасы қайта өлшенбеген, себебі бұрыннан орнатылған қоршау шегінде пайдаланылған.
«Кейін Жер инспекциясы қоршаудың учаске шекарасынан тыс 0,23 сотық жерді қамтығанын анықтады. Ұлжалғас Искакова қоршауды өзі орнатқанын түсіндірді. Тексеру кезінде учаске менің атыма рәсімделген еді. Осы жағдай бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылғанымды растаймын», — деді Қойбағаров.
- Суармалы су каналына қатысты жағдай
Суару каналына қолжетімділік жөніндегі тұрғындардың шағымдарына жауап берген Қойбағаров Қалижан Қуанышевтың өтініштері бойынша бірнеше рет тексеру жүргізілгенін мәлімдеді.
Оның айтуынша, тексерулерге прокуратура, облыстық су шаруашылығы мекемесі және Арал–Сырдария бассейндік инспекциясы қатысқан.
«Сол тексерулердің қорытындыларында менің немесе туыстарымның тарапынан каналға қатысты заң бұзушылық тіркелген жоқ», — делінген жазбаша жауапта.
Қойбағаров Жаманжар каналының пайда болу тарихы мен мақсатына да жеке тоқталды.
Оның мәлімдеуінше, бұл бастапқыда әкесі 2000 жылдары су жеткізу үшін қазған арық болған. Каналдың суы тек Момынай ауылына барады. Оны шамамен жиырма үй пайдаланады.
«Аққұм тұрғындары бұл каналдың суын пайдаланбайды. Қазір де каналмен су ағып тұр», — деп хабарлады ол.
Сонымен бірге Қойбағаров журналистерден қолда бар ақпарат бойынша су алуға кедергі қай кезеңде және каналдың нақты қай бөлігінде болғанын анықтап көрсетуді сұрады.
Осылайша, каналға қатысты тұрғындар мен Нұрлан Қойбағаровтың ұстанымдары бір-бірінен ерекшеленеді.
Жағдайға объективті баға беру үшін ауыл тұрғындарының өтініштерін, тексеру қорытындыларын және су шаруашылығы инфрақұрылымына жауапты мекеменің құжаттарын өзара салыстыру қажет.
- «Бекшеге» шаруа қожалығына көрсетілген 44 392 000 теңге мемлекеттік қолдау
Шаруашылыққа мемлекеттік қолдау көрсету туралы ақпаратқа түсініктеме берген Нұрлан Қойбағаров редакция көрсеткен соманың, өз түсінігінше, «Бекшеге» шаруа қожалығының 2020–2023 жылдары алған субсидияларының жалпы көлемі болуы мүмкін екенін айтты.
Сонымен қатар ол шаруашылықты басқаруға қатысты маңызды жайтты хабарлады.
«2016 жылдан бері «Бекшеге» шаруа қожалығы ұлымның сенімгерлік басқаруында. Сұрағыңызда көрсетілген төрт жыл осы сенімгерлік басқару кезеңіне жатады», — деді Қойбағаров.
Алайда 44 392 000 теңгенің нақты қандай көздерден және қандай бағдарламалар аясында бөлінгені туралы мәселе әлі де ашық күйінде қалып отыр. Оны толық анықтау үшін нақты бағдарламалар, төлем күндері, қаражат бөлу негіздері мен алушылар көрсетілген ресми қаржылық түсіндірме қажет.
Нұрлан Қойбағаровтың жазбаша жауабы редакцияға төрт негізгі бағыт бойынша оның ұстанымымен танысуға мүмкіндік берді. Дегенмен бірқатар принципті мәселе әлі де құжаттық растауды және тәуелсіз бағалауды қажет етеді.
Маңыздысы, мемлекеттік органдар жүргізген тексерулердің нәтижелері туралы мәліметтер әзірге редакцияға Нұрлан Қойбағаровтың өз сөзінен белгілі. Бұл жайттарды тәуелсіз түрде растау үшін тиісті ресми қорытындылармен, актілермен және шешімдермен танысу қажет.
Қорытынды орнына: тұрғындар уәде емес, ресми құжат күтеді
Жер, жайылым және су — ауыл тұрғындары үшін аса маңызды ресурстар. Сондықтан Аққұм мен Момынай тұрғындары көтеріп отырған мәселелер ресми түрде қараусыз қалмауы тиіс.
HAN TV редакциясы Нұрлан Қойбағаровқа өз ұстанымын білдіруге мүмкіндік берілгенін атап өтеді. Ол көтерілген мәселелердің басым бөлігі бойынша заңбұзушылықтар болмағанын мәлімдеп, мемлекеттік органдардың тексеру нәтижелеріне сілтеме жасады. Сонымен бірге жер учаскелерінің бірінде қоршаудың шекарадан асып кетуіне байланысты әкімшілік жауаптылыққа тартылғанын растады және 2016 жылдан бастап шаруашылықтың ұлының сенімгерлік басқаруына берілгенін хабарлады.
Алайда ұсынылған түсініктемелер барлық сұраққа толық жауап бермейді. Түпкілікті баға беру үшін бастапқы құжаттар қажет.
HAN TV редакциясы құзыретті мемлекеттік органдарға аталған мән-жайларға құқықтық баға беру туралы өтініш жолдауды қажет деп санайды. Атап айтқанда:
— орнатылған қоршаулардың заңдылығын және жер учаскелерінің нақты шекараларының кадастрлық мәліметтерге сәйкестігін тексеру;
— әкімшілік айыппұл салуға негіз болған мән-жайлар туралы ақпарат беру;
— суару каналының құқықтық мәртебесін анықтап, тұрғындардың суармалы суға қол жеткізу құқықтарының сақталуын тексеру;
— «Бекшеге» шаруа қожалығына 44 392 000 теңге көлемінде мемлекеттік қолдау көрсетудің негіздері мен тәртібін тексеру;
— Нұрлан Қойбағаровтың лауазымдық жағдайы мен шаруашылықты басқаруға қатысты мән-жайларды ескере отырып, ықтимал мүдделер қақтығысына құқықтық баға беру.
Осыған байланысты HAN TV редакциясы Түркістан облысының прокуроры Бауыржан Мырзакеровке, облыстық сайлау комиссиясының төрағасы Ансар Усербаевқа, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ҰҚК Түркістан облысы бойынша департаментінің басшысы Болат Қалмырзаевқа өз құзыреттері шегінде аталған мәселелерге назар аударып, құқықтық баға беруді қажет ететін жайттардың қаралуын қамтамасыз ету жөнінде өтініш білдіреді. Редакция өтініштердің объективті әрі жан-жақты қаралуына, баяндалған деректердің тексерілуіне және көтерілген әрбір мәселе бойынша ресми түсініктеме берілуіне үміт артады.
Жер қоғамдық даудың нысанына, су көршілер арасындағы жанжалдың себебіне, ал мемлекеттік қолдау ашық қаржылық есептілігі жоқ мәселеге айналмауы тиіс. Төлеби ауданы облыс бойынша жекеменшікке кеткен жайлым жерлерді мемлекет меншігіне қайтару мәселесінде соңғы орында келеді. Бұл орайда ауданның танымал экс-депутаты Нұрлан Қойбағаров Жаңа жол ауылындағы жайлымдық жерді Президент саясатына сәйкес мемлекетке қайтаруды неге орындамағаны басты ашық сұрак күйінде қалып отыр. Әлде Мемлекет басшысының саясатына қарсы ма екен деген сұрақ бізді де алаңдатып отыр. Тұрғындар жауап күтеді. Нұрлан Қойбағаров түсініктеме беруге дайын екенін мәлімдеді. Ендігі сөз — құзыретті мемлекеттік органдарда. HAN TV телеарнасы жағдайдың дамуын бақылауды жалғастырып, барлық мүдделі тараптардың ресми жауаптарын, құжаттары мен түсініктемелерін жариялап отырады.
